Quả Mắc Ten đặc sản Tây Bắc

Núi rừng Tây Bắc còn lưu giữ nhiều loại quả rừng mà không phải ai cũng biết đến, trong đó có quả mắc ten. Vậy quả mắc ten là gì, có đặc điểm ra sao và vì sao được nhiều người nhắc đến khi khám phá đặc sản Tây Bắc?

Quả mắc ten là gì?

Quả mắc ten, còn được nhiều người gọi là quả đen, là quả của cây có tên khoa học Cleidiocarpon cavaleriei. Cây mọc tự nhiên trong các khu rừng ở một số tỉnh miền núi phía Bắc như Sơn La, Điện Biên, Lào Cai, Hà Giang hay Yên Bái. Trước đây, mắc ten chủ yếu được người dân địa phương thu hái để sử dụng trong gia đình, ít xuất hiện trên thị trường.

Những năm gần đây, khi các đặc sản vùng miền được nhiều người quan tâm hơn, quả mắc ten cũng dần được biết đến rộng rãi. Không chỉ gây tò mò bởi cái tên lạ, loại quả này còn tạo ấn tượng nhờ phần nhân có vị béo đặc trưng mà ít loại quả rừng nào có được.

Đặc điểm và hương vị của quả mắc ten

Quả mắc ten có hình bầu dục hoặc hơi tròn, kích thước không quá lớn. Khi còn non, lớp vỏ bên ngoài có màu xanh, mềm và khá nhẵn. Đến khi già, phần vỏ này vẫn giữ màu xanh nhưng bên trong lại hình thành một lớp vỏ cứng màu đen, vì vậy nhiều nơi còn gọi đây là quả đen.

Để lấy được phần nhân bên trong, người ta thường dùng dao hoặc vật cứng để tách lớp vỏ đen. Phần nhân có màu trắng ngà, mềm, bùi và tỏa mùi thơm nhẹ. Khi thưởng thức, nhân mắc ten mang vị béo tự nhiên, không ngấy, nhiều người còn ví hương vị của nó khá giống phô mai tươi hoặc hạt dẻ non. Chính hương vị đặc biệt ấy đã khiến loại quả rừng này trở nên khác biệt giữa rất nhiều sản vật của núi rừng Tây Bắc.

Ngoài giá trị ẩm thực, phần nhân của quả còn chứa nhiều chất béo thực vật. Đây cũng là lý do mắc ten được người dân vùng cao tận dụng để chế biến thành nhiều món ăn truyền thống.

Mùa quả mắc ten vào tháng mấy?

Mắc ten chỉ có theo mùa nên không phải thời điểm nào trong năm cũng dễ tìm mua. Hằng năm, cây thường bắt đầu cho quả từ cuối mùa hè, trong đó thời gian thu hái tập trung từ khoảng cuối tháng 7 đến hết tháng 8. Ở một số khu vực có điều kiện khí hậu thuận lợi, mùa quả có thể kéo dài sang đầu tháng 9.

Vào chính vụ, người dân địa phương sẽ vào rừng thu hái rồi mang về sơ chế hoặc bán tại các chợ vùng cao. Vì thời gian thu hoạch không kéo dài nên nhiều người thường tranh thủ mua ngay trong mùa để thưởng thức hoặc chế biến thành các món ăn yêu thích.

Đối với những người yêu thích khám phá đặc sản Tây Bắc, đây cũng là khoảng thời gian thích hợp để tìm mua mắc ten tươi với chất lượng ngon nhất.

Người dân Tây Bắc sử dụng quả mắc ten như thế nào?

Điểm đặc biệt của mắc ten không nằm ở phần thịt quả mà ở phần nhân bên trong. Sau khi tách bỏ lớp vỏ cứng, nhân có thể được sử dụng theo nhiều cách khác nhau tùy từng địa phương.

Đơn giản nhất là luộc chín rồi thưởng thức ngay khi còn nóng. Nhân lúc này mềm, bùi và có vị béo tự nhiên nên được nhiều người yêu thích. Ngoài ra, mắc ten còn được xay làm sữa hạt, kết hợp với các loại hạt khác để tạo nên thức uống thơm ngậy.

Ở một số nơi, phần nhân còn được dùng để nấu canh hoặc kết hợp với những nguyên liệu quen thuộc trong bữa cơm gia đình. Dù chế biến theo cách nào, vị béo đặc trưng của mắc ten vẫn là điểm khiến nhiều người nhớ mãi sau lần đầu thưởng thức.

Giá bán quả mắc ten hiện nay

Do mắc ten chủ yếu được thu hái từ rừng tự nhiên nên sản lượng không nhiều và chỉ có theo mùa. Chính vì vậy, loại quả này hiếm khi được bày bán đại trà như nhiều loại nông sản khác mà thường xuất hiện tại các chợ vùng cao, cửa hàng đặc sản hoặc được người dân bán theo từng đợt thu hoạch.

Tùy thời điểm, chất lượng quả và hình thức sơ chế, giá mắc ten có thể dao động từ khoảng 50.000 – 100.000 đồng/kg. Với những quả đã được tách lấy nhân hoặc sơ chế sẵn, giá bán thường cao hơn do mất nhiều thời gian và công sức.

Những năm gần đây, khi nhu cầu tìm mua các đặc sản vùng miền tăng lên, mắc ten cũng được nhiều người đặt mua qua các kênh bán nông sản trực tuyến. Tuy nhiên, vì đây là loại quả theo mùa nên không phải lúc nào cũng có sẵn để bán.

Vì sao quả mắc ten được xem là đặc sản Tây Bắc?

Không phải loại quả nào mọc trong rừng cũng được nhiều người nhớ đến, nhưng mắc ten lại để lại dấu ấn theo một cách rất riêng. Điều tạo nên sức hút của loại quả này không chỉ nằm ở phần nhân béo bùi mà còn ở sự hiếm gặp và nguồn gốc hoàn toàn từ tự nhiên.

Trước đây, mắc ten chủ yếu gắn với cuộc sống của người dân vùng cao. Đến mùa quả chín, người dân vào rừng thu hái mang về làm thực phẩm hoặc chia sẻ với người thân, hàng xóm.

Theo thời gian, khi nhiều đặc sản bản địa được giới thiệu rộng rãi hơn, mắc ten cũng dần được biết đến ngoài phạm vi địa phương.

So với những loại đặc sản nổi tiếng như mắc mật hay sơn tra, mắc ten vẫn còn khá mới trên thị trường. Chính điều đó lại tạo nên sự tò mò đối với nhiều người yêu thích khám phá ẩm thực và nông sản vùng miền.

Quả mắc ten tuy chưa phổ biến như nhiều đặc sản khác của Tây Bắc nhưng lại mang những nét riêng khó nhầm lẫn. Từ nguồn gốc gắn với rừng tự nhiên, phần nhân béo bùi đặc trưng đến mùa thu hoạch chỉ diễn ra trong thời gian ngắn, tất cả đã góp phần tạo nên sức hút cho loại quả này. Nếu có dịp đến các tỉnh miền núi phía Bắc vào đúng mùa, thưởng thức mắc ten sẽ là một trải nghiệm thú vị để cảm nhận thêm sự phong phú của đặc sản núi rừng Tây Bắc.